Yapay Zeka ile Dertleşmek Ne Kadar Güvenli?

   Yapay zeka, günümüzde hayatımıza fark edilmeden dahil olan ancak etkisi giderek artan güçlü bir teknolojik araç olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, doğru ve bilinçli kullanıldığında üretkenliği ve yaşam kalitesini artırabildiğini; kontrolsüz ve sınırsız kullanımda ise psikolojik riskler barındırabileceğini vurguluyor.

   Yapay zeka, insan davranışlarını doğrudan ele geçiren bir yapı değildir. Ancak insan davranış örüntülerinden öğrenen bu sistemler, yanlış niyetlerle veya sorgulanmadan kullanıldığında yönlendirici ve manipülatif etkilere açık hale gelebilir. Bu nedenle asıl tartışılması gereken konu, yapay zekanın kimler tarafından, hangi amaçlarla ve ne ölçüde kullanıldığıdır.

Zeka Var, Duygu Yok

   Yapay zeka, insan beyninin bilgi işleme mantığını taklit eden dijital sistemler üzerinden çalışır. Nasıl ki insan beyni nöronlar ve sinir ağları aracılığıyla bilgiyi işlerse, yapay zeka da benzer şekilde veri analizi yapar. Ancak aradaki en temel fark şudur:
Yapay zeka zeki olabilir, fakat gerçek duygulara sahip değildir.

   Duyguları taklit edebilir, empatik bir dil kullanabilir ya da insana benzer tepkiler verebilir; ancak tüm bunlar programlama ve veri setlerinin sonucudur. Hissetmek, anlamlandırmak ve duygusal deneyim üretmek hâlâ insana özgü bir yetidir.

Ruh Sağlığı Alanında Sınırlar Net

   Yapay zeka, sağlık alanında özellikle veri analizi, tanı destek sistemleri ve hata payını azaltan uygulamalar açısından umut verici bir araçtır. Ancak ruh sağlığı söz konusu olduğunda sınırlar çok daha belirgindir.

   Psikoterapi; tekniklerden ve yöntemlerden öte, iki insan arasında kurulan gerçek, canlı ve karşılıklı bir ilişkiye dayanır. Güven, empati, sınır, çatışma ve duygusal temas bu sürecin temel yapı taşlarıdır. Bu nedenle psikoterapinin tamamen yapay zeka tarafından yürütülmesi hem etik açıdan hem de psikolojik açıdan mümkün değildir.

   Buna rağmen günümüzde birçok kişinin yapay zeka uygulamalarını bir terapist gibi kullandığı, duygularını paylaştığı ve bağ kurduğu görülmektedir.

Yapay Zeka ile Kurulan Parasosyal Bağlar

   Canlı olmayan bir varlıkla, canlıymış gibi kurulan tek taraflı ilişkilere parasosyal ilişki adı verilir. Yapay zeka ile kurulan bu bağlar, kısa vadede kişiye anlaşılma, onaylanma ve rahatlama hissi sunabilir.

   Ancak gerçek ilişkiler; çatışmayı, hayal kırıklığını, reddedilmeyi ve uzlaşmayı içerir. Tüm bu deneyimler bireyin psikolojik gelişimi için gereklidir. Yapay zeka ise çoğunlukla kullanıcıyı memnun etmeye, onaylamaya ve çatışmadan kaçınmaya programlıdır.
Çatışmanın olmadığı yerde psikolojik gelişim de sınırlı kalır.

   Uzun vadede bu durum, bireyin gerçek ilişkiler kurma becerisini, psikolojik dayanıklılığını ve sosyal tahammül kapasitesini zayıflatabilir. Günümüzde giderek artan yalnızlık hissi, bu riski daha da görünür hale getirmektedir.

Yapay Zeka Bir Otoriteye Dönüştüğünde Risk Başlar

   Her kararı yapay zekaya sormak, düşünme ve problem çözme becerilerinin zamanla körelmesine neden olabilir. Beyin, kullanılmayan becerileri zayıflatır. Bu nedenle yapay zekayı mutlak bir otorite olarak değil, destekleyici bir yardımcı olarak görmek en sağlıklı yaklaşımdır.

   Sorgulamak, eleştirel düşünmek ve nihai kararı insan aklıyla vermek; ruh sağlığını koruyan temel unsurlardır. Gerekli durumlarda dijital sınırlar koymak, yapay zeka kullanımını azaltmak ve gerçek insan ilişkilerine alan açmak psikolojik denge açısından koruyucu olabilir.